Przez lata pokutowało przekonanie, że lampka czerwonego wina dziennie to „eliksir zdrowia”. Wokół tematu narosło sporo mitów, a współczesne badania skorygowały ten obraz. Rozkładamy go na czynniki pierwsze – bez obietnic cudów, ale i bez straszenia.
W skrócie
Czerwone wino zawiera więcej polifenoli (w tym resweratrol) niż białe – dzięki fermentacji wraz ze skórkami i pestkami winogron. Związki te wykazują ciekawe właściwości w badaniach, ale w dawkach wielokrotnie wyższych niż te, które dostarcza lampka wina. WHO podkreśla, że nie istnieje bezpieczna dawka alkoholu. Im mniej, tym lepiej. Pojedyncza lampka wina od czasu do czasu nie stanowi zagrożenia dla większości osób zdrowych. Picie „dla zdrowia” nie jest jednak zaleceniem medycznym.
Skąd wziął się mit o zdrowym czerwonym winie
Wszystko zaczęło się od „francuskiego paradoksu” w latach 90. XX wieku. Naukowcy zauważyli, że Francuzi z regionu Bordeaux, mimo diety bogatej w tłuszcze nasycone, statystycznie rzadziej umierają na choroby sercowo-naczyniowe. Zjawisko powiązano z czerwonym winem, a konkretnie z resweratrolem – polifenolem ze skórek winogron. Hipoteza opierała się jednak na obserwacjach, a nie kontrolowanych badaniach. Dziś wiadomo, że w grę wchodziło wiele innych czynników: styl życia, dieta bogata w warzywa i ryby, kultura posiłków, aktywność fizyczna.
Co faktycznie zawiera czerwone wino
Czerwone wino wyróżnia się na tle białego jednym detalem: fermentuje się je wraz ze skórkami i pestkami winogron, w których kryje się większość cennych związków. Dzięki temu zawiera nawet dziesięciokrotnie więcej polifenoli niż białe. Najważniejsze z nich to resweratrol, flawonoidy i proantocyjanidyny (silne antyoksydanty, czyli związki zwalczające wolne rodniki), a także kwercetyna, katechina oraz minerały: potas, magnez, wapń i śladowe ilości żelaza. Kieliszek wytrawnego czerwonego wina (150 ml) to ok. 125 kcal. W wersji półsłodkiej kaloryczność rośnie o 30-50%.
Resweratrol – obiecujący, ale w winie go za mało
Resweratrol to naturalna „tarcza obronna” winorośli – roślina wytwarza go w odpowiedzi na stres, infekcje i promieniowanie UV. W organizmie człowieka wykazuje działanie przeciwzapalne, wspiera funkcję śródbłonka naczyń krwionośnych (wewnętrznej warstwy tętnic) i poprawia profil lipidowy. Problem zaczyna się przy dawkach. W badaniach klinicznych stosowano od 200 do 500 mg resweratrolu dziennie, czasem do 5 g. Lampka czerwonego wina (150 ml) zawiera zaledwie 0,2-2 mg. Aby osiągnąć dawkę prozdrowotną z samego wina, trzeba by wypić 15-40 litrów trunku – co zabiłoby nas etanolem szybciej, niż pomogło. Czerwone wino to fatalny nośnik resweratrolu. Lepsze źródła to ciemne winogrona, borówki, orzeszki ziemne, kakao lub suplementy.
Czerwone wino a zdrowie serca
Przez dekady pokutował obraz „lampka wina chroni serce”. Współczesne dane są znacznie bardziej wyważone. Osoby pijące alkohol w umiarkowanych ilościach żyją dłużej, ale nie ze względu na sam alkohol – zwykle mają lepszą dietę, są bardziej aktywne fizycznie, zamożniejsze i lepiej wykształcone. Umiarkowane picie alkoholu wiąże się z 1,3-krotnie wyższym ryzykiem nadciśnienia i 1,4-krotnie wyższym ryzykiem choroby wieńcowej. Korelacje obserwowane w starszych badaniach wynikały prawdopodobnie z czynników towarzyszących, a nie z samego wina.
Czerwone wino a trawienie
Tu znajdziemy chyba najbardziej namacalny efekt. Umiarkowane ilości wina pobudzają wydzielanie śliny i enzymów trawiennych, co rzeczywiście wspiera procesy trawienne – to jeden z powodów, dla których wino od wieków towarzyszy posiłkom w kulturze śródziemnomorskiej. Część badań sugeruje też, że polifenole mogą wspierać różnorodność mikrobiomu jelitowego (czyli korzystnie wpływać na bakterie zasiedlające nasze jelita), choć to wciąż aktywny obszar badań.
Czerwone wino a ryzyko nowotworów
Temat, o którym mówi się zbyt rzadko. Alkohol – niezależnie od koloru trunku – jest klasyfikowany przez WHO jako czynnik rakotwórczy. Zwiększa stres oksydacyjny (zaburzenie równowagi między wolnymi rodnikami a antyoksydantami), a jego metabolity uszkadzają wątrobę i DNA komórek. U kobiet już 3 napoje tygodniowo zwiększają ryzyko raka piersi o 15%. Najbardziej narażone są tkanki stykające się z alkoholem: jama ustna, gardło, przełyk, wątroba. Żadna ilość alkoholu nie jest w pełni bezpieczna.
Czerwone wino a sen
Alkohol ułatwia zasypianie, ale wyraźnie obniża jakość snu. Przy małych ilościach jakość snu spada o ok. 9%, przy umiarkowanych o 24%, przy dużych nawet o 39%. Zaburza fazę głębokiego snu (REM), w której organizm regeneruje się najintensywniej.
Jakie czerwone wino wybrać, jeśli pijesz
Nie jesteśmy od tego, by doradzać picie lub niepicie – to decyzja osobista. Jeśli sięgasz po wino, wybieraj wytrawne (mniej cukru resztkowego, niższe kalorycznie). Szczepy bogatsze w polifenole to Pinot Noir, Cabernet Sauvignon, Tannat czy Nebbiolo. Burgundia, Bordeaux, wina niemieckie i małe winnice z chłodniejszych regionów często mają wyższe stężenie naturalnych związków. Najważniejsza zasada: lampka (125-150 ml) przy posiłku, od czasu do czasu, to zupełnie inna kwestia niż regularne picie butelki.
Kiedy warto porozmawiać ze specjalistą
Ten artykuł ma charakter informacyjny – nie zastępuje porady lekarskiej ani dietetycznej. Warto skonsultować się ze specjalistą, jeśli przyjmujesz leki wchodzące w interakcje z alkoholem, masz problemy z wątrobą, trzustką, sercem lub ciśnieniem, jesteś w ciąży lub karmisz piersią, w rodzinie występowały problemy z uzależnieniem, albo zauważasz, że trudno Ci kontrolować ilość wypijanego alkoholu. Pomocne kontakty: 800 199 990 – Ogólnopolski Telefon Zaufania „Uzależnienia”, 116 123 – Kryzysowy Telefon Zaufania.
Podsumowanie
Czerwone wino jest bogatsze w polifenole i minerały niż białe – to fakt. Resweratrol, flawonoidy i proantocyjanidyny rzeczywiście wykazują ciekawe właściwości w badaniach – to też fakt. Ale kieliszek wina nie jest lekarstwem, a ilość resweratrolu w lampce jest tak mała, że nie da się z niego czerpać wymiernych korzyści. WHO jasno podkreśla, że nie istnieje bezpieczna dawka alkoholu. Jeśli lubisz wino i pijesz je świadomie, przy dobrym jedzeniu – nie ma powodu do paniki. Jeśli nie pijesz – nie zaczynaj „dla zdrowia”. A jeśli chcesz zadbać o siebie, najskuteczniejsze narzędzia są prozaiczne: ruch, sen, zbilansowana dieta bogata w warzywa, owoce, oliwę i ryby, mniej stresu – i od czasu do czasu lampka czerwonego wina, jeśli sprawia Ci przyjemność. Pij odpowiedzialnie. Treści przeznaczone dla osób pełnoletnich.