Wino sycylijskie wciąż bywa mylone z ciężkimi czerwieniami albo słodką marsalą z babcinego kredensu. Tymczasem dzisiejsza Sycylia to jeden z najbardziej ekscytujących i niedocenianych regionów winiarskich Europy. W skrócie Sycylia to największa wyspa Morza Śródziemnego i ważny region winiarski Włoch. Słynie z odmian takich jak Nero d’Avola, Catarratto, Grillo i Carricante. Oferuje lekkie, mineralne białe (zwłaszcza z Etny) i pełne czerwienie. Jedynym sycylijskim DOCG jest Cerasuolo di Vittoria – kupaż Nero d’Avola i Frappato. Wina sycylijskie kuszą dobrym stosunkiem jakości do ceny.
Wyspa, która przestała być „spichlerzem Włoch”
W latach 70. i 80. Sycylia pełniła w świecie wina jedną rolę: była spichlerzem Włoch. Z jej winnic zwożono dojrzałe grona, którymi „uszlachetniano” cienkie wina z północy. Przełom przyszedł w latach 80., gdy na wyspie pojawili się ambitni winiarze – miejscowi oraz ci z północy Włoch i zagranicy. Zrozumieli, że Sycylia ma wszystko do wielkich win: słońce, różnorodne gleby, wpływ morza i ogromny wybór autochtonicznych (lokalnych) szczepów.
Co wyróżnia wina z Sycylii
Sycylia nie ma jednego profilu smakowego, bo nie ma jednego terroir (winiarskiego „smaku miejsca”: gleba, klimat, wysokość, wiatr, ekspozycja). Ale to, co łączy jej wina, to cechy trudne do podrobienia gdzie indziej. Słońce, ale z morską świeżością. Wyspa daje ogromną dawkę słońca, a jednocześnie stały napływ morskiej bryzy. Wina bywają dojrzałe, ale rzadko „przesycone” – kwasowość (to, co daje winu świeżość) zostaje na przyzwoitym poziomie. Gleby, jakich nie ma nigdzie indziej. Na zboczach Etny, czynnego wulkanu, winnice rosną na glebach wulkanicznych. Stąd bierze się mineralność (wrażenie mokrego kamienia) białych win z Etny. Wysokość i różnorodność. Wiele winnic leży na 500-1000 m n.p.m. (Carricante na Etnie rośnie powyżej 800 m). Chłodniejsze noce wydłużają dojrzewanie gron, dzięki czemu wina są bardziej aromatyczne. Wyspa ma ponad 25 000 km² i kilkanaście odrębnych stref winiarskich – od plaż po śnieżne szczyty Etny.
Szczepy, które warto znać
Czerwone: Nero d’Avola – flagowiec Sycylii (ok. 13 700 ha). Głęboki rubinowy kolor, aromaty ciemnych owoców, śliwek i lukrecji. Potrafi być miękki (okolice Noto) albo bardziej strukturalny (okolice Alcamo). Taniny to „szorstkie” związki w winie, które dają strukturę. Nerello Mascalese – rośnie na zboczach Etny, bywa nazywana „sycylijskim Pinot Noir” za lekkość i aromaty dzikiej truskawki, wiśni oraz cynamonu. Frappato – lekka, owocowa odmiana. Razem z Nero d’Avola tworzy jedyne sycylijskie DOCG – Cerasuolo di Vittoria. Perricone – rzadka, antyczna odmiana (ok. 228 ha), ceniona za głęboki kolor i wyraziste taniny. Białe: Catarratto – najpopularniejsze białe wino Sycylii (ok. 29 500 ha). Lekkie, orzeźwiające, o aromatach cytryny, jabłka i miodu. Świetne „wino na co dzień”. Grillo – aromatyczne, z nutami grejpfruta i kwiatu pomarańczy. To z Grillo robi się tradycyjną marsalę. Carricante – król etnejskiej bieli. Wina o wyjątkowej kwasowości i mineralności tak wyrazistej, że sommelierzy porównują je do najlepszych białych Burgundii. Finisz (smak po przełknięciu) potrafi być krzemienny i słony. Inzolia (Ansonica) – umiarkowanie aromatyczna, z nutami orzecha i cytrusów. Zibibbo (Muscat Aleksandryjski) – intensywnie pachnący; z suszonych gron robi się słynne Passito di Pantelleria.
Trzy apelacje, które warto znać
Włoskie wina oznaczone są apelacjami: DOCG to najwyższa kategoria, DOC nieco niższa, a IGT to najszerzej definiowana grupa win regionalnych. Etna DOC – winnice na zboczach Etny: wulkaniczna mineralność, elegancja, niższy alkohol. Sięgaj po białe z Carricante (Benanti, Graci, Pietradolce) i czerwone z Nerello Mascalese (Girolamo Russo, Pietradolce). Ceny od ok. 100-150 zł. Cerasuolo di Vittoria DOCG – jedyne DOCG Sycylii. Kupaż Nero d’Avola (50-60%) i Frappato (40-50%), owocowo-kwiatowy profil. Szukaj producentów takich jak COS czy Arianna Occhipinti. Marsala DOC – wino wzmacniane, najczęściej słodkie, o aromatach karmelu i orzechów. W wersji „fine” lub „vergine” to poważny trunek do medytacji. Pozostałe wina butelkują się pod prostymi oznaczeniami Sicilia DOC lub Terre Siciliane IGT – tam szukaj codziennych Nero d’Avola, Catarratto i Grillo w przystępnych cenach.
Jak smakują wina sycylijskie?
Nie istnieje jeden „smak Sycylii”, ale da się wskazać dominujące motywy. Białe wytrawne to cytrusy, białe owoce, kwiaty i mineralność; Catarratto i Grillo bywają lekkie, Carricante z Etny – wielowarstwowe i kamienne. Czerwone pachną ciemnymi owocami, przyprawami i śródziemnomorskimi ziołami. Słodkie i wzmacniane pachną miodem, suszonymi morelami, figami i karmelem. Ze względu na słońce sycylijskie wina bywają nieco mocniejsze niż przeciętne włoskie (często 13,5-15%). Białe Etny zaskakują lekkością mimo wyspiarskiego stereotypu „mocy”.
Jak podać i z czym podawać
Białe wytrawne (Catarratto, Grillo, Carricante) – podawaj w 8-10°C, w kieliszku do białego wina. Pasują do owoców morza, grillowanych ryb, sałatek z rukolą i pomidorami oraz lekkich makaronów. Czerwone (Nero d’Avola, Frappato, kupaże) – serwuj w 16-18°C, w kieliszku do czerwonego wina. Komponują się z pizzą, pastą z mięsem, dojrzałymi serami i grillowanymi mięsami; lżejsze Frappato – nawet z rybą. Słodkie i wzmacniane (Marsala, Passito) – lekko schłodzone, w małym kieliszku, do suchych ciasteczek, dojrzałych serów pleśniowych lub do medytacji przy kawie.
Z pasją polecamy
Jeśli chcesz zacząć przygodę z winem sycylijskim, wybierz butelkę z jednej z tych trzech kategorii. Lekkie białe na co dzień – czyste Catarratto lub Grillo z apelacji Sicilia DOC. Orzeźwiające, niedrogie (zwykle 30-50 zł), łatwo dostępne w dyskontach i marketach. Eleganckie białe z Etny – Carricante od uznanego producenta (Benanti, Graci, Pietradolce). Inwestycja rzędu 100-200 zł, ale butelka na poziomie najlepszych białych Burgundii. Klasyczne czerwone Nero d’Avola – butelka z apelacji Sicilia DOC od producentów takich jak Donnafugata, Planeta czy Feudo Maccari. Bezpieczny wybór do pizzy, makaronu i grilla. Ceny od ok. 40-60 zł.
Czy warto sięgnąć po wino sycylijskie?
Zdecydowanie tak. Sycylia daje coś wyjątkowego: pasję producentów, którzy uwierzyli we własne szczepy i terroir, szeroki wybór stylów od lekkich białych po ambitne czerwienie, a do tego bardzo przyzwoite ceny. Najlepsze wina z tej wyspy mają w sobie coś z słońca, morza, wulkanicznej gleby i historii miejsca, które przeżywa prawdziwy winiarski renesans. Pij odpowiedzialnie. Treści przeznaczone dla osób pełnoletnich.